Kategoria: O Polsce

3 kwietnia 2021

ZAJĄCZEK, KRÓLICZEK, KURCZACZEK, A MOŻE BARANEK? czyli które zwierzątko tak naprawdę symbolizuje Wielkanoc?

Święta Wielkanocne, choć dostojne i bogate w duchową symbolikę, mają swych sympatycznych „patronów”. Zazwyczaj spotkamy ich na kartkach, jako dekorację świątecznych stołów, w koszyczkach ze święconką lub po prostu, jako wiosenną ozdobę. O baranku, kurczaczku, zajączku i króliczku (nie wspominając nawet o kolorowych pisankach) – słyszał przecież każdy. Czy jednak dobrze rozumiemy symbolikę i znaczenie owych zwierząt w kontekście Świąt Wielkiej Nocy? Z przyjemnością podpowiemy, dlaczego właśnie te zwierzątka utożsamiamy z najważniejszymi świętami chrześcijan.

WIELKANOCNY BARANEK

Naszą opowieść rozpoczniemy od baranka, którego wyjątkowa historia zaczyna się na długo przed narodzinami chrześcijaństwa. W tradycji żydowskiej pojawia się on w związku ze świętem Paschy, czyli Przejścia, które Żydzi po dziś dzień obchodzą na pamiątkę wyzwolenia z niewoli egipskiej. Według przekazu, który czytamy w Księdze Wyjścia (Wj 12), zanim Bóg wywiódł Naród Wybrany z Egiptu, nakazał każdej rodzinie złożyć ofiarę z jednorocznego baranka, a jego krwią skropić odrzwia i progi domów. W ten sposób krew zabitych zwierząt miała służyć jako znak chroniący Izraelitów przed śmiercią.

Agnus Dei, Francisco de Zurbarán, Prado Museum

Baranek w tradycji chrześcijańskiej jest symbolicznym przedstawieniem Chrystusa, który oddał swe życie, jako ofiarę przebłagalną dla odkupienia ludzkości. Ojcowie Kościoła śmierć Chrystusa nazywają najdoskonalszą ofiarą, zaś ewangelista Jan nazywa Go wprost Barankiem Bożym – z łaciny Angus Dei (J 1,29.36). Natura baranka uosabia także przymioty Syna Bożego wskazując na Jego czystość, łagodność i posłuszeństwo. W ikonografii chrześcijańskiej szczególnie popularnym motywem jest baranek z czerwoną chorągwią oznaczający triumf Jezusa nad męką i śmiercią oraz pełne chwały zmartwychwstanie (takiego baranka najczęściej zobaczycie w kościołach, na polskich świątecznych stołach i w koszyczkach). Tym samym baranek paschalny stał się symbolem przejścia z niewoli do wolności, ze śmierci do życia – połączeniem i wypełnieniem zapowiedzi i proroctw.

W Polsce dużą popularnością cieszą się baranki świąteczne wyrabiane z wosku, masła, słodkiego jajecznego ciasta (pieczonego w specjalnej formie żeliwnej), marcepanu, piernika czy masy cukrowej. Kupujemy je zazwyczaj w cukierniach i piekarniach. W przeszłości na królewskich i szlacheckich dworach w okresie przed wielkanocnym baranki odlewano ze złota, srebra i porcelany. Baranki świąteczne już w XVII w. opisywane były jako „świętość, której nie może zabraknąć w żadnym polskim domu”, dlatego kontynuujemy ten zwyczaj wkładając je do koszyczków, a potem na świąteczny stół.

WIELKANOCNY ZAJĄCZEK

Musicie wiedzieć, że zajączek wielkanocny, choć popularny i powszechnie spotykany nie jest symbolem chrześcijańskim. Jego historia sięga czasów pogańskich, kiedy powszechnie kojarzono go z płodnością, a tę w naturalny sposób z wiosną. To właśnie o tej porze roku, kiedy po zimowym odrętwieniu do życia odradza się przyroda, na terenach Wielkiej Brytanii i w krajach Europy Zachodniej czczono boginię płodności Ēostre. Rodzące się chrześcijaństwo wyparło pradawne zwyczaje, jednak nie do końca  – bowiem symbolika życia, przemiany i wiosny bardzo mocno nawiązuje do celebrowanego zmartwychwstania Chrystusa. Dlatego też na terenach dzisiejszych Niemiec, Anglii czy Irlandii wciąż żywa jest tradycja tzw. „zajączka” promieniująca w swym kulturowym kostiumie na inne kraje Europy, w tym Polskę. Na ogół zajączek wielkanocny przychodzi w pierwszy dzień świąt — w Wielką Niedzielę, co w tym roku przypada na dzień 4 kwietnia. Z kolei w krajach skandynawskich zaraz po śniadaniu wielkanocnym najmłodsi wyruszają w poszukiwanie słodkich, świątecznych prezentów. W niektórych firmach z okazji Wielkanocy pracownicy dostają specjalny świąteczny bonus – finansowy lub w formie innego upominku, popularnie zwany „zajączkiem”.

Jeśli chodzi o symbolikę – zajączek kojarzy się Polakom bardzo pozytywnie. Przede wszystkim jest zwiastunem nadchodzącej wiosny. Symbolizuje płodność, szczęście, a także czujność – gdyż według tradycji śpi z otwartymi oczami, gotów w każdej chwili do ucieczki przed drapieżnikiem. Ponieważ jest zwierzęciem bardzo płochliwym, w starożytnej sztuce chrześcijańskiej zając wyobrażał uciekający czas, wskazywał na niepewność i ulotność ludzkiego życia, które śpiesznie podąża do wieczności.

Symbol zająca odnosił się także do chrześcijan, którzy dopiero niedawno przyjęli chrzest. Święty  Augustyn porównywał nowo ochrzczonych do lękliwych i słabych zajęcy, chroniących się za skałą, którą jest Jezus Chrystus.

Co jednak z przesympatycznym, puchatym króliczkiem, który również pojawia się w okresie Świąt? Różnica między nim a zającem jest dość widoczna: zając jest większy, ma dłuższe kończyny oraz uszy. Jest on rodzimym zwierzęciem, zamieszkującym zwykle tereny rolnicze. Z kolei królik przywędrował do nas z Półwyspu Iberyjskiego, podczas podbojów rzymskiej armii. Choć powszechnie to zając związał się z symboliką Wielkanocy to faktycznie oba gatunki zlewają się ze sobą i są wykorzystywane zamiennie.

WIELKANOCNY KURCZACZEK

W naszej zwierzęcej drużynie nie może zabraknąć i żółtego kurczaczka, który choćby ze względu na kolor kojarzy się z radością, wiecznością oraz odrodzeniem. Z punktu widzenia nauki Kościoła kurczaczek wielkanocny nie ma szczególnej symboliki. Prawdopodobnie tradycja umieszczania go w koszyczkach i na świątecznych stołach ma ludowe korzenie, ponieważ gospodarze chcieli w ten sposób podkreślić wagę narodzin, nowego życia oraz wiosny, co idealnie koresponduje z Wielkanocą. A od kurczaczka tylko krok do…święconego jajka, którego symbolika jest jasna i jednooczna.

We wszystkich kręgach kulturowych jajko jest symbolem nowego początku i rodzącego się życia. Należało także do przedmiotów kultu, a w życiu codziennym miało zapewnić pomyślność w domu i w rodzinie. Wart w tym miejscu zacytować etnografa, dra Artura Gawła, który przywołując minione polskie zwyczaje opowiada, że w przeszłości rozrzucano skorupki poświęconego jajka po ziemi, na której rosło zboże. Wierzono, że dzięki temu plony będą obfite. Przerzucano także poświęcone jajko przez dom wierząc, że w ten sposób ochroni się go przed uderzeniem gromu. Chowano także jajka za obrazem, aby zabezpieczały dom przed potencjalnym nieszczęściem.

Mamy nadzieję, że nadchodzące Święta pozwolą Wam na nowo ucieszyć się życiem, wiosenną pogodą i wzajemną bliskością – jakkolwiek rozumianą i pomimo wszystko! A podczas niedzielnych i poniedziałkowych celebracji niech towarzyszą Wam opisani zwierzęcy przyjaciele, których symbolika jest dużo głębsza i bogatsza, niż sympatyczny wygląd.

Wesołych Świąt i…radosnego Alleluja!

Autor: Iwona Huber

ZAJĄCZEK, KRÓLICZEK, KURCZACZEK, A MOŻE BARANEK? czyli które zwierzątko tak naprawdę symbolizuje Wielkanoc?

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 27

2 marca 2021

WIELKI POST I JEGO ZWYCZAJE

Według chrześcijańskiej tradycji Wielki Post oficjalnie rozpoczyna  Środa Popielcowa (Popielec), zwana w czasach staropolskich Wstępną Środą. W przeszłości, gdy nad ranem cichły zapustne zabawy, do domów wracały korowody przebierańców, by po krótkim odpoczynku na 40 dni wejść w okres ciszy i pokuty. W domach i we dworach od samego świtu starannie szorowano naczynia, usuwając z nich wszelkie ślady tłuszczu. W komorach zamykano mięso, smalce, miód, a czasem nawet i nabiał. Gdzieniegdzie też symbolicznie chowano lub umieszczano w skrzyniach instrumenty muzyczne. Wielki Post oznaczał bowiem czas umiaru i umartwienia, a także  przerwę od mięsa, zabaw i większych spotkań towarzyskich.

Współcześnie, trudno zauważyć już tak wyraźne przejście między karnawałem, a Wielkim Postem. Dynamika życia jest zupełnie inna, a i wiele tradycji związanych z tym szczególnym okresem dokonuje się głównie w obszarze religijnym – nie zamykamy bowiem lodówek i jako społeczeństwo, nie stajemy się wszyscy „wege”, nie chowamy do szaf gitar ani skrzypiec, nie polerujemy garnków, by symbolicznie pożegnać na 40 dni wszelaki tłuszcz. Istnieje jednak kilka pięknych i ciekawych praktyk, które robimy, a które wyróżniają ten okres na tle innych. O tychże zwyczajach będzie niniejszy wpis.

WIELKI POST I JEGO ZWYCZAJE

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 106

23 lutego 2021

JEDNOROŻEC, MIŚ USZATEK, PLASTUŚ CZY PIK-POK – TAKIE RZEŹBY TYLKO W ŁODZI! – symbole polskich miast cz. 8

Czy można o bardziej prosty i przewidywalny symbol miejski wpisany w herb niż ten łódzki? I nie martwcie się, nie ma tu żadnego haczyka. Główny emblemat miasta Łódź przedstawia bowiem łódź, umieszczoną na czerwonym polu, wzbogaconą o wiosło i jest najbardziej czytelną opowieścią o przeszłości i korzeniach, z jakich wyrasta miasto. Do centralnego motywu łodzi nawiązuje też miejskie motto – Ex navicula navis, co najprościej tłumaczy się z łaciny: „z łódeczki łódź” i daje świadectwo historii skromnej osady położonej na skraju lasu, która w szybkim tempie przeobraziła się w jedno z najbardziej rozwiniętych, zaludnionych i prosperujących miast Polski.

JEDNOROŻEC, MIŚ USZATEK, PLASTUŚ CZY PIK-POK – TAKIE RZEŹBY TYLKO W ŁODZI! – symbole polskich miast cz. 8

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 31

7 stycznia 2021

CO PRZYNIESIE NAM NOWY ROK? czyli przysłowie prawdę Ci powie cz. 2

Wszyscy zgodzimy się, że rok 2020 przejdzie do historii nie tylko ze względu na symboliczny charakter związany z okrągłą datą. Ten rok wiele nas nauczył, zmienił, pozwolił doświadczyć tego, co niewyobrażalne. Po części też zweryfikował i przemeblował wszystko to, co znaliśmy do tej pory – w biznesie, gospodarce, edukacji, podróżach i życiu prywatnym. Nie bez powodu z taką tęsknotą czekamy na Nowy Rok życząc sobie nawzajem nowej perspektywy, nadziei i normalności!

CO PRZYNIESIE NAM NOWY ROK? czyli przysłowie prawdę Ci powie cz. 2

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 86

23 grudnia 2020

CZY UBRALIŚCIE JUŻ CHOINKĘ? czyli o świątecznych ozdobach

Za kilka dni połączą nas Święta Bożego Narodzenia. Pomimo sytuacji na zewnątrz, restrykcji, braku podróży i pandemii świat znów na chwilę przystanie w zadumie napełniając się ciepłem i miłością. Znowu zabrzmią radosne kolędy, a rzeczywistość będzie nieco bardziej magiczna. Po raz kolejny udekorujemy też nasze domy i mieszkania w oczekiwaniu na świąteczny czas.

CZY UBRALIŚCIE JUŻ CHOINKĘ? czyli o świątecznych ozdobach

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 77

16 listopada 2020

CMENTARZ ORLĄT LWOWSKICH – HISTORIA WCIĄŻ ŻYWA

„Łąka życia, tu leżą uczniowie w mundurkach, przeto ten cmentarz jak szkoła, najdziwniejsza szkoła, w której dzieci (…) nauczają siwych ludzi o tym, że ze śmierci ofiarnej wyrasta życie.”

Kornel Makuszyński

Jest takie miejsce szczególne, które choć poza obecnymi granicami naszego kraju, jest ojczyzną. Miejsce, w którym cisza i historia przemawiają o wiele mocniej niż dziesiątki podręczników. To miejsce, to fragment Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie, zwany Cmentarzem Orląt Lwowskich, na którym spoczywają polscy Bohaterowie – nasi rodacy – Ci, którzy nie mając skrzydeł, odważnie wznieśli swój lot w obronie ojczyzny i wartości. Na progu listopada, gdy naturalnie myślimy o bliskich zmarłych i odwiedzamy cmentarze, przeczytajcie historię młodych, dzielnych obrońców i ich wymownej mogiły.

CMENTARZ ORLĄT LWOWSKICH – HISTORIA WCIĄŻ ŻYWA

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 63

13 listopada 2020

Jaki macie dzień w piątek13go? – czyli o polskich przesądach

Czy zastanawialiście się kiedyś dlaczego pewne opinie lub „utarte” reguły, choć często nieracjonalne, bardzo mocno wpływają na postępowanie ludzi, a nawet całych społeczeństw? Odpowiedź na to pytanie ukryta jest w sile i oddziaływaniu przesądów, które znajdziemy niemal w każdej kulturze. Czym jednak są owe przesądy i dlaczego mają aż taką moc?

Jaki macie dzień w piątek13go? – czyli o polskich przesądach

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 94

1 października 2020

PAŁAC KULTURY I NAUKI W WARSZAWIE – SYMBOLE POLSKICH MIAST cz. 6

Mało kto wyobraża sobie współczesny pejzaż Warszawy bez olbrzymiego budynku Pałacu Kultury i Nauki. Przez jednych okrzyknięty symbolem zniewolenia, przez innych uznany zabytkiem na skalę minionych czasów – do dziś wzbudza kontrowersje. Jedno jest pewne, nie sposób nie zatrzymać się choć na chwilę i nie popatrzeć w górę na dumnie zadartą iglicę. Wysiadając z Dworca Centralnego Pałac od razu rzuca się w oczy – choćby dlatego warto poznać jego historię.

PAŁAC KULTURY I NAUKI W WARSZAWIE – SYMBOLE POLSKICH MIAST cz. 6

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 127

16 września 2020

NOWA HUTA – NAJMŁODSZA DZIELNICA KRAKOWA i FASCYNUJĄCY PROJEKT SOCREALIZMU

Nowa Huta to miejsce wyjątkowe na mapie Krakowa i Polski. Niemalże od początku istnienia postrzegana była jako fenomen zarówno w wymiarze urbanistycznym, jak i socjologicznym. Tak jest do dziś – Nowa Huta przyciąga i fascynuje turystów, zagranicznych gości i całe rzesze Krakowian. Poznajcie historię tej wyjątkowej i najmłodszej dzielnicy, a najlepiej zbadajcie ją sami podczas letnich i wczesno jesiennych spacerów!

NOWA HUTA – NAJMŁODSZA DZIELNICA KRAKOWA i FASCYNUJĄCY PROJEKT SOCREALIZMU

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 106

31 lipca 2020

Ach, te wybory! Czy potrafisz wymienić sześciu polskich prezydentów po 1989 roku?

Ostatnie miesiące w Polsce wywołały wiele emocji. Stało się tak, nie tylko ze względu na istniejące zagrożenie epidemiczne, lecz również na toczącą się od lutego kampanię prezydencką. Ostatecznie Polacy zadecydowali o reelekcji urzędującego prezydenta – Andrzeja Dudy popieranego przez Prawo i Sprawiedliwość (PiS). W drugiej turze wyborów  (12 lipca 2020) pokonał on kandydata Platformy Obywatelskiej (PO), Rafała Trzaskowskiego. Pomimo dość przewidywalnych kandydatów II tury, zaskoczeniem obecnych wyborów okazał się niezależny kandydat, Szymon Hołownia, któremu przez zaledwie kilka miesięcy obecności na scenie politycznej udało się zjednać blisko 14% głosujących.

Ach, te wybory! Czy potrafisz wymienić sześciu polskich prezydentów po 1989 roku?

czytaj wpis

Brak komentarzy

liczba wyświetleń: 82